मुंबई - वृत्तसंस्था 

जालना जिल्ह्यातील महिलांनी सुधारित बियाण्यांच्या उत्पादनाच्या क्षेत्रात क्रांती घडवत शेतीमध्ये नवा इतिहास रचला आहे. हा 'जालना नमुना' आता संपूर्ण महाराष्ट्र राज्यात महिला सक्षमीकरणाचा एक उत्तम वस्तुपाठ ठरत आहे. पारंपरिक शेतीच्या पद्धतींमध्ये अडकून न राहता, आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून इथल्या महिलांनी स्वतःची एक वेगळी ओळख निर्माण केली आहे. विशेषतः जालना येथील प्रयोगशील महिला शेतकरी मोनिका पांडुरंग शर्मा यांनी बीजोत्पादन क्षेत्रात मिळवलेले यश अत्यंत कौतुकास्पद आणि प्रेरणादायी आहे.

कोरडवाहू शेतीतील अनिश्चिततेवर मात करण्यासाठी मोनिका शर्मा यांनी शास्त्रशुद्ध बीजोत्पादन तंत्र आत्मसात केले आहे. त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली तयार होणाऱ्या सुधारित बियाण्यांना बाजारात चांगला भाव मिळत असल्याने, त्यांच्या उत्पन्नात मोठी वाढ झाली आहे. त्या खरीप हंगामानंतर रब्बी हंगामात हरभऱ्याच्या 'बीडीएन ७९८ ' आणि 'विश्वराज' या वाणांचे सुमारे चाळीस एकर क्षेत्रावर अत्यंत नियोजनबद्ध पद्धतीने उत्पादन करतात. या अचूक नियोजनामुळेच त्यांचा शेती व्यवसाय अधिक फायदेशीर आणि शाश्वत ठरला आहे.

ग्रामीण भागात शेतीकामात महिलांची भूमिका केवळ मजुरीपुरती मर्यादित असते, हा गैरसमज मोनिका शर्मा यांनी आपल्या कर्तृत्वातून खोडून काढला आहे. त्या स्वतः ट्रॅक्टर, रोटाव्हेटर, पेरणी यंत्र आणि कापणी यंत्र यांसारखी अवजड कृषी यंत्रे लीलया हाताळतात. शेतीकामात भासणारी मजुरांची कमतरता आणि वेळेचा अभाव यावर मात करण्यासाठी त्यांनी यांत्रिकीकरणाचा प्रभावी अवलंब केला आहे. यामुळे शेतीची उत्पादनक्षमता वाढण्यासोबतच उत्पादन खर्चातही मोठी घट झाली आहे.

मोनिका शर्मा यांच्याकडे सुमारे ६० एकर शेती असून, त्यांनी ५० देशी गायींचा एक मोठा गोठाही जोपासला आहे. या गायींपासून मिळणाऱ्या शेणखताचा वापर केल्यामुळे त्यांच्या जमिनीची सुपीकता मोठ्या प्रमाणावर वाढली आहे. त्या हिरवळीचे खत, कंपोस्ट खत आणि आंतरपीक पद्धतीचा वापर करून नैसर्गिक आणि शाश्वत शेतीवर भर देतात. पीक संरक्षणासाठी त्या रासायनिक औषधांऐवजी पर्यावरणपूरक उपायांचा वापर करतात. बीजोत्पादनाचा दर्जा राखण्यासाठी त्या शासकीय नियमांचे अत्यंत काटेकोरपणे पालन करतात, ज्यामुळे त्यांच्या बियाण्यांवर शेतकऱ्यांचा दांडगा विश्वास निर्माण झाला आहे.

महाबीज आणि कृषी विभागाच्या मोलाच्या मार्गदर्शनाखाली मोनिका शर्मा यांनी या बीजोत्पादनात यशाचे शिखर गाठले आहे. त्यांनी सोयाबीनच्या 'आंबा' या वाणाचे मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन घेऊन सुमारे ३५० क्विंटल अत्यंत दर्जेदार बियाणे तयार केले आहे. त्यांच्या मते, शेतीमध्ये केवळ शारीरिक कष्ट करून चालत नाही, तर त्याला योग्य नियोजन आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाची जोड देणे अत्यंत आवश्यक असते. ग्रामीण भागातील महिलांनी आधुनिक कृषी साधनांचा वापर आत्मसात केल्यास शेती हा खऱ्या अर्थाने नफ्याचा व्यवसाय होऊ शकतो, असा मोलाचा संदेश त्यांनी दिला आहे.